هیچ ویروسی به خودی خود از گیاه خارج نمی شود و به وسیله آب، باد و عوامل دیگری نظیر اینها انتقال نمی یابد. انتقال ویروس در طبیعت بیش از هر پاتوژنی به موجود زنده وابسته است. ویروسها میتوانند از طریق ازدیاد گیاهان به وسیله قلمه، پیوندک، پاجوش، غده و یا از راه مکانیکی و یا حشرات انتقال پیدا کنند. به موجود زنده ای که ویروس را از منبع آلوده کسب کند و تحت مکانیسم خاص به گیاه سالم انتقال دهد، اصطلاحاً ناقل می گویند. امروزه مشخص شده که تعدادی از شکم پایان، کنه ها، نماتد ها وقارچها نیز، ناقل ویروسهای گیاهی میباشند


حرکت ویروس در گیاه

برای ایجاد آلودگی در گیاه ویروس بایستی از سلولی به سلول دیگر حرکت کند. ویروس در گیاه به دو صورت حرکت میکند، حرکت اول کند بوده و در این حرکت ویروس از راه پلاسمو دسماتا از سلولی به سلول دیگر انتقال می یابد که این نوع حرکت در ابتدای آلودگی گیاه به ویروس انجام می گیرد. سرعت حرکت ویروس بسته به نوع سلول، سن سلول، و نوع ویروس فرق می کند. حرکت ویروس در سلولهای جوان و بلند سریعتر از سلولهای کوتاه و پیر است. همچنین سرعت حرکت آنها در حرارت بالاتر بیشتر از حرارتهای پایین است. علت این این امر شاید به خاطر زیاد شدن حرکت پروتو پلاستی و فعالیتهای سلولی  باشد. حرکت دوم سریع می باشد و در این حالت ویروس غالباً از راه آوندهای آبکش و احتمالاً در سلولهای غربالی آنها به حرکت در میآید. سرعت حرکت ویروس در آوندهای آبکش در شش دقیقه آول آلودگی 15 سانتی متر است.

راههای انتقال ویروس های گیاهی در آزمایشگاه

یکی از قدیمی‌ترین روشهای انتقال ویروس های گیاهی در آزمایشگاه پیوند گیاه آلوده به گیاه سالم است.

راه دیگری که تلقیح یا مایه کوبی مکانیکی نامیده می‌شود، عبارت از مالش شیره گیاه به برگهای گیاه سالم است. چون ویروسها نمی‌توانند از دیواره ضخیم سلولزی به داخل یاخته نفوذ کنند، لذا ایجاد زخم در دیواره مذکور جهت تسهیل عبور پیکر ویروس ضروری است. برای این منظور از پودرهای خراش دهنده‌ای مانند کربوراندوم استفاده می‌کنند.

از راههای دیگر انتقال در آزمایشگاه استفاده از گیاه انگل سس است.

برای انتقال ویروسهایی که با تلقیح مکانیکی انتقال نمی‌یابند، باید ناقل آنها را در طبیعت پیدا کرد.

راههای انتقال ویروسهای گیاهی در طبیعت

ناقلین در طبیعت ویروس را از گیاه آلوده می‌گیرند و آن را پس از ایجاد زخم ، به گیاه سالم منتقل می‌سازند. ناقلین تنها عوامل طبیعی نیستند که در انتشار ویروسها موثر هستند، بلکه دو راه دیگر نیز در طبیعت وجود دارد که ویروسها به کمک آنها انتشار می‌یابند: یکی انتقال از طریق تماس و دیگری از راه دانه گیاه است.

انتقال ویروسهای گیاهی توسط ناقلین

از مهمترین ناقلین ویروسهای گیاهی ، حشرات هستند. حدود 400 گونه حشره شناخته شده است که قادر به انتقال بیش از 200 نوع ویروس هستند. انتقال ویروسهای گیاهی تنها بوسیله حشرات انجام نمی‌گیرد، بلکه کنه‌ها ، نماتودها و قارچها نیز در انتقال آنها دخالت دارند. با آنکه تفاوتهای بسیاری بین گروههای مختلف ناقلین وجود دارد، ولی همه آنها در یک صفت مشترک هستند و آن اینکه تماما در یاخته‌های عاری از زخم گیاهان رخنه می‌کنند و ویروس را از گیاه آلوده می‌گیرند و به گیاه سالم انتقال می‌دهند.

انتقال ویروسهای گیاهی بوسیله شته‌ها: نیش آرواره‌ای شته‌ها برای تلقیح ویروس کاملا متناسب است. ویروسهایی که توسط شته‌ها انتقال می‌یابند، برحسب طول مدت پایداری آنها در بدن شته طبقه بندی می‌شوند.

انتقال ویروسهای گیاهی بوسیله زنجره‌ها: این گروه از حشرات پس از شته‌ها ، مهمترین ناقل ویروسهای گیاهی شناخته شده‌اند. از علائم بارز ویروسهایی که بوسیله زنجره‌ها منتقل می‌شوند، زردی و پیچیدگی برگ است. فقط تعداد کمی از این ویروسها از راه شیره گیاه آلوده قابل انتقال هستند. اکثر این ویروسها از نوع پایا و یا نیمه‌پایا هستند و تا به حال ویروس ناپایایی که توسط زنجره‌ها قابل انتقال باشد، کشف نشده است.

انتقال ویروسهای گیاهی بوسیله نماتودها: از ویروسهای گیاهی دو گروه توسط نماتودهای انگل گیاهی خاکزی منتقل می‌شوند: یکی گروه پنو ویروسها است که پیکرهای ایزومتریک به قطر 30 نانومتر دارند و دیگری گروه توبرا ویروسها می‌باشد که دارای پیکرهای لوله‌ای محکم هستند. نماتودهای بالغ و لاروها هر دو در انتقال ویروس فعال هستند.

انتقال بوسیله قارچها: بعضی قارچهای خاکزی تولید کننده بیماری در ریشه می‌توانند ویروسها را منتقل کنند. این قارچها به دو راسته کیتریدیال و پلاسمودیوفوارل تعلق دارند.

انتقال مکانیکی

انتقال مکانیکی در طبیعت اهمیت چندانی ندارد اما در آزمایشگاه، اهمیت بسیار زیادی دارد، چون یکی از روش های اصلی برای انتقال ویروس به گیاهان و انجام مطالعات بر روی آنها است.این نوع انتقال بیشتر در مورد ویروس هایی که ناقل طبیعی آنها شناخته نشده است و راه دیگری برای انتقال آنها وجود ندارد، اهمیت بیشتری دارد. در این روش برای ورود ویروس به داخل گیاه نیاز به زخم در سطح سلول های گیاهی است. که این زخم معمولاً با استفاده از پودر کاربوراندوم استفاده می¬شود. این پودر بر روی برگ گیاهان پاشیده می¬شود و سپس در اثر مالش دست برای مایه زنی ویروس، این پودر روی سطح برگ خراش ایجاد می¬کند و در واقع راه را برای ورود ویروس به داخل گیاه باز می¬کند. علاوه بر ویروس خالص، عصاره¬ی گیاهی آلوده و حتی نوکلئیک اسید ویروس¬ها نیز از این طریق قابل انتقال به گیاهان است. عوامل زیادی روی بازده¬ی مایه¬زنی ویروس به روش مکانیکی، نقش دارند. از این عوامل می¬توان به شرایط فیزیولوژیکی گیاه مورد نظر، پایداری ویروس، سن و شرایط رشدی گیاه، شرایط محیط در هنگام مایه زنی و دقت فردی که این کار را انجام می¬دهد،اشاره کرد.